RSS
 

TA, DLA KTÓREJ ŚWIECI SŁOŃCE

01 maj

W berlińskim Neues Museum osobna sala z przyciemnionym światłem jest przeznaczona dla jednego z najsłynniejszych dzieł sztuki na świecie. Dzieło znajduje się w szklanej gablocie, nieustannie oblężonej przez turystów. Nie wolno go fotografować. Nawet w sąsiednich salach, z których przez otwarte drzwi widać gablotę i kłębiący się wokół niej tłum, można robić zdjęcia innych obiektów jedynie w taki sposób, żeby przypadkiem nie uchwycić w tle ani kawałka bezcennego dzieła. Biorąc pod uwagę, że nawet w Luwrze wolno fotografować Wenus z Milo i Monę Lisę, uważam to za lekką przesadę, ale idiotyczne przepisy muzealne to temat na osobny wpis.

Słynne popiersie Nefertiti (fot. Philip Pikart, Wikimedia Commons, GNU 1.2)

Słynne popiersie Nefertiti (fot. Philip Pikart, Wikimedia Commons, GNU 1.2)

Jakie dzieło jest tak pieczołowicie strzeżone? Popiersie Nefertiti, oczywiście. Piękna żona faraona Echnatona jest dziś jedną z najsłynniejszych bohaterek staroegipskiej historii, ale… wcale nie jej zamierzam poświęcić dzisiejszy wpis. Dlaczego więc od niej zaczęłam? Może dlatego, że istnieją pewne podobieństwa między Nefertiti a Nefertari – rzeczywistą bohaterką tego tekstu. Obie były żonami faraonów, niewykluczone, że łączyło je pokrewieństwo, obie też nosiły podobne imiona. Nefertiti oznacza bowiem „Piękna, która przybyła”, zaś Nefertari – „Piękna towarzyszka”.

Nefertari - fragment malowidła z jej grobowca (ok. 1250 r. p.n.e., Dolina Królowych, Teby)

Nefertari – fragment malowidła z jej grobowca (ok. 1250 r. p.n.e., Dolina Królowych, Teby)

Pełne imię naszej bohaterki brzmiało Nefertrari Merytmut, czyli „Ukochana przez Mut” (boginię nieba). Znamy też inne imiona, m.in.: Wielka Królewska Małżonka, Jego Ukochana, Pani Górnego i Dolnego Egiptu. Wskazują one, że Nefertari zajmowała szczególne miejsce wśród żon faraona, jak również – że mogła odgrywać pewną rolę w sprawach państwowych.

Zawsze mnie interesowało, jak to się dzieje, że niektóre postaci historyczne, mimo niezaprzeczalnych osiągnięć czy interesujących życiorysów, giną gdzieś w mrokach dziejów i pozostają znani jedynie naukowcom, a inne utrwalają się w powszechnej świadomości, stając się symbolami swoich czasów. Z pewnością trochę pomaga w tym przypadek. Wystarczy dobrze opisana historia o odpowiednio dramatycznym zakończeniu (jak w przypadku Kleopatry), albo niezwykłe odkrycie, które zachwyci opinię publiczną (jak w przypadku popiersia Nefertiti). Nefertari wciąż pozostaje mniej rozpoznawalna, mimo że nie była tylko jedną z wielu władczyń w długim szeregu egipskich królowych. Przez ponad dwadzieścia lat stała u boku Ramzesa II, jednego z największych egipskich faraonów, który podczas swego długiego, ponad sześćdziesięcioletniego panowania doprowadził Egipt do szczytu potęgi. Co więcej, w dobie małżeństw zawieranych z przyczyn politycznych, ta para najwyraźniej darzyła się uczuciem.

Nefertari żyła za czasów panowania XIX dynastii (ok. 1295-1255 p.n.e.). Jej pochodzenie jest nieznane, ponieważ jednak w grobowcu królowej znaleziono kartusz faraona Aj z XVIII dynastii, sugeruje się, że mogła być spokrewniona z władcami tej dynastii, czyli także z Tutanhamonem, Nefertiti i Echantonem. W wieku trzynastu lat Nefertari poślubiła piętnastoletniego Ramzesa, jeszcze zanim ten został faraonem. Była najważniejszą z jego żon przez co najmniej dwadzieścia kolejnych lat. Nie wiemy, kiedy dokładnie zmarła, być może około 25 roku panowania Ramzesa. Chociaż urodziła co najmniej czterech synów (i dwie córki), żaden  z nich nie odziedziczył tronu, ponieważ żaden nie przeżył ojca. Władzę po Ramzesie objął Merenptah, syn innej żony Isetnofret.

Świątynia Nefertari w Abu Simbel (fot. Than217 , Wikimedia Commons, PD)

Świątynia Nefertari w Abu Simbel (fot. Than217 , Wikimedia Commons, PD)

O szczególnym stosunku Ramzesa II do Nefertrari świadczy fakt, że faraon wzniósł dla niej świątynię w Abu Simbel, obok własnej monumentalnej świątyni. Co niezwykłe – posągi królowej na fasadzie są takiej samej wielkości, jak towarzyszące jej posągi faraona, podczas gdy zazwyczaj wizerunki władcy są większe niż otaczających go osób. Na fasadzie tej świątyni znalazło się też jeszcze jedno wyjątkowe imię królowej: „Ta, dla której świeci słońce”.

W tej sytuacji nie może dziwić, że dekoracje grobowca ukochanej małżonki wielkiego faraona, leżącego w Dolinie Królowych, należą do najświetniejszych dzieł sztuki egipskiej. 520 metrów kwadratowych malowideł ściennych ukazuje rytualną drogę królowej ku życiu wiecznemu.
W pierwszej komorze grobowca znajdują się m.in. sceny ilustrujące rozdział 17 tzw. Księgi Umarłych – zbioru zaklęć, które miały pomagać zmarłemu w drodze w zaświaty. Tematem malowideł jest przemiana królowej z bytu ziemskiego w byt pozagrobowy. Szczególnie piękne – moim zdaniem – jest wyobrażenie na południowej ścianie komory, gdzie Nefertari została ukazana podczas gry w senet.

Królowa Nefertari grająca w senet, fragment malowidła z grobowca Nefertari

Królowa Nefertari grająca w senet, fragment malowidła z grobowca Nefertari (ok. 1250 r. p.n.e., Dolina Królowych, Teby)

Senet (od egipskiego słowa „przesunąć”) to gra planszowa, w której posługiwano się planszą złożoną z trzydziestu pól, po której przesuwano pionki. Przedstawienie zmarłego grającego samotnie w senet, umieszczone w grobowcu, miało znaczenie symboliczne. Jego niewidocznym przeciwnikiem był Los, który trzeba było pokonać, aby zdobyć nieśmiertelność w postaci ba. Nefertari siedzi na krześle z wysokim oparciem, przykrytym trzcinową matą, a przed nią stoi stolik do gry. Królowa właśnie wyciąga rękę, aby przesunąć pionek na planszy. Cała scena umieszczona została wewnątrz swego rodzaju kapliczki wzniesionej z trzciny.

Malarstwo egipskie było bardzo skonwencjonalizowane, poszczególne elementy malowidła wykonywano według ściśle określonego schematu. Postaci ludzkie przedstawiano w ujęciu sumarycznym: głowa i twarz z profilu, ale oko – en face, podobnie jak ramiona, za to stopy –zawsze z boku. Jednak mimo tych ograniczeń, dzieła egipskich artystów mogą posłużyć do prześledzenia ewolucji mody. Widać to na przykładzie grobowca Nefertari. Królowa została ukazana w cienkiej, białej szacie sięgającej stóp, z oznaczającym władzę berłem sechem w ręce i nakryciem głowy z motywem sępa (można przypuszczać, że w tym nakryciu głowy Nefertari występuje jako bogini Mut – boska małżonka Amona). Plisowana zwiewna suknia z przezroczystego lnu jest zgodna z modą z epoki. Za to widoczne w innych scenach boginie noszą tradycyjne tuniki na ramiączkach, które już dawno wyszły z mody, co sprawia, że królowa Nefertari wydaje się bardzo żywa i realna, w porównaniu z hieratycznymi postaciami bóstw.

 
Brak komentarzy

Napisane przez w kategorii wyjątkowe kobiety

 

Tags: , , , , , , ,

Dodaj komentarz

 

 
 

  • RSS